قزل آلا چيست ؟

اين ماهي از خانواده ماهيان آزاد و از گرانبهاترين ماهيان ورزشي بشمار ميروند.هوش و ظرافت و زيبايي اين ماهي قابل تحسين است اما قدرت و جنگجويي وصف ناپذير اين ماهي او را از ديگر گونه ها متمايز ميسازد

مشخصا بارز اين ماهيها داشتن باله چربي است كه به سختي ميتوان به آن گفت باله و البته بدن دوكي شكل اين ماهي را نيز نبايد از ياد برد زيرا اين ماهي بابدن و شكل ظاهري خود ميتواند آبي با فشار و سرعت هفتاد كيلومتر بر ساعت را بشكافد و مسير خود را طي نمايد

آرواره اين ماهي مركب از دو آرواره است بشكلي كه دهان اين ماهي در دو مرحله باز ميشود تا بتواند طعمه هاي بزرگتري را ببلعد ولي تر كيب اين آرواره با آرواره اردك ماهي متفاوت است هر چند كه در هر دو اين ماهيها آرواره شكلي مركب دارد. اين ماهيها به دليل اين كه گوشتخوار هم هستند ولي معده كوتاهتري نسبت به ماهيهاي گوشتخوار دارند به جبران اين نقصان زوائدي كرم مانند در اطراف روده دارند كه با ترشح آنزيمها به هزم غذا كمك مي كند. فك بالايي و پائيني اين ماهي داراي يك رديف دندان تيز بوده كه در قسمت داخلي دهان اين ماهي اين دندانها بيشتر شده و به حالت پرز سخت و تيز تبديل ميگردند و البته اين ماهي بر روي زبان خود داراي چند رديف دندان بلند تر است.اين ماهي معرف آبهاي تميز و پر اكسيژن است و تمام گونه  اين ماهي شوري آب دريا را ميتواند تحمل كند بينايي در اين نوع از ماهيها بسيار قوي بوده و بدين سان است كه با وجود آب خروشان و پر حباب تا فاصله هشت متري خارج آب را از عمق نيم متري  مي بيند لذا براي صيد اين ماهي بايد حداقل فاصله دومتري با لب آب را رعايت كرد

اين نوع ماهي ها در ايران به سه دسته تقسيم مي گردند كه هر كدام نيز به چند دسته از نوع نژاد و شكل ظاهري تقسيم مي گردند

1-گونه قزل آلاي خال قرمز:

اين ماهي محبوبترين ماهي قابل صيد در بين ورزشكاران است و تيره اي از آن بومي ايران و بقيه از دانمارك و سوئد بصورت لارو وارد ايران گشته اند

رنگ اين ماهي در كل زرد متمايل به طلايي است و رنگ آن در پشت زيتوني روشن مايل به قهوه اي است و پهلوها زرد متمايل به طلايي است و به سمت شكم متمايل به سفيد تا سفيد است.برروي بدن اين ماهي خصوصا در نيمه بالايي آن داراي خالهاي بسيار خوشرنگ قرمزي است كه از سر تا دم اين ماهي پراكنده اند و ميان آنها خالهاي ريزتري به رنگ سياه موجود است.

حداكثر طول بدن اين ماهيها هشتاد سانت ولي به طور معمول بين پنجاه تا شصت سانت است اين نژاد از قزل آلاها در نوع نر آن بلوغ در دوسالگي و در نوع ماده آن بلوغ در سه سالگي است محل زندگي اين ماهي اصولا در رودخانه هايي با آب سرد و تميز و پر اكسيژن و با پ هاش خنثي است و تغذيه آن بيشتر از حشرات و آبزيها و پستانداران و خزندگان كوچك است و زمان تخمريزي اينگونه پاييز است

اين قزل آلا در ايران به چهار نوع تقسيم مي گردند:

1-قزل آلاي خال قرمز رود خانه كرج  و چالوس و دامنه كوهستانهاي شمالي و غربي : شكلي و ظاهري پر رنگتر و زيبا تر نسبت به ديگر همنوعان خود دارد

2-قزل آلاي خال قرمز كوهستاني البرزي و زاگرسي  و جنوبي : از نظر اندازه بسيار كوچك و تقريبا بيش از بيست  سانت بزرگ نمي گردد و نوارهاي تيره رنگ ببري شكل و رنگ صورتي پوزه و باله بزرگ و شلال نر اين گونه قابل تشخيص است

3-قزل آلاي خال قرمز لار: اين ماهي كه تركيب نژادي بين قزل آلاي سرخپوستي يا شينوك با قزل آلاي خال قرمز است از بدني بزرگ و گوشتي نارنجي رنگ برخوردار بوده و رنگ آن نسبت به ديگر همنوعان خود بسيار كمرنگ تر است و البته طول بدن اين نوع به بيش از هفتاد سانت نيز ميرسد

اين تصوير مربوط به ماهي شينوك سرخپوستي است

4-قزل آلاي خال قرمز دامنه البرزي و شمالي : اين نوع از قزل آلاي خال قرمز به همنوع رودخانه كرج خود بسيار شبيه است ولي از نظر رنگ كمي كمرنگتر است و رنگ پشت آن بيشتر به صورتي متمايل است كه به گفته برخي از محققان اين نوع از قزل آلا در دريا ساكن بوده و پس از تغيير نمودن سختي آب در دريا به رودخانه ها مهاجرت نموده اند

2- گونه قزل آلاي رنگين كمان :

اين ماهي نسبت به قزل آلاي خال قرمز محبوبيت كمتري دارد و اولين بار توسط دكتر معتمد به ايران معرفي گشت و خاستگاه اين ماهي جنگجو آمريكاي شمالي است

اين ماهي با ماهي خال قرمز خصومت نامعلومي دارد و به باله هاي دمي اين ماهي آسيب رسانده كه در اثر جراحات وارده ماهي خال قرمز تلف مي گردد اين ماهي معمولا در آبهاي روان باشدت كمتري نسبت به قزل آلاي خال قرمز سكونت دارد لذا ماهي هاي خال قرمز مجبور به صعود به بالا دست رودخانه ها مي گردند

بر اثر پرورش اين نوع ماهي در اكثر شهر هاي كشور اين گونه را در اكثر رودخانه ها خواهيد يافت رنگ اين ماهي نقره اي و در پشت سبز تيره مايل به خاكستري است كه رنگ سبز آن كم كم رو به پهلوها كمتر ميشود سرتا سر نيمه بالايي و مياني بدن اين ماهي پر از خالهاي سياه است كه تراكم اينخالها در نيمه مياني بدن كمتر است

نوار مياني بدن اين ماهي كه به موازات خط جانبي بدن اين ماهي است به رنگ صورتي با قهوه اي ميباشد كه از روي آبششها شروع و تا دم ماهي امتداد دارد كه در قسمت انتهايي كمرنگ تر مي شود نسبت به ماهي خال قرمز رشد سريعتري داشته و افزايش دما و شرايط نا مساعد را بهتر تحمل مي كند. طول بدن اين ماهي بين سي تا پنجاه سانتيمتر است ولي ميتواند تا طول هشتاد سانت نيز با وجود شرايط مناسب رشد كند و در فواصل زماني اواخر زمستان تا اواخر بهار زاد و ولد مي كند اين نوع از ماهي هنگام صيد پرشهاي بلندتري نسبت به همنوعان خود به نمايش مي گذارد و قبل از جفت گيري نوار هاي رنگي روي آبششها پر رنگ تر مي گردند و بعد از فصل تخمريزي اين نوار خيلي كمرنگ مي گردد و البته اين نوار رنگي در ماهيهاي درياچه اي پر رنگ تر است

اين قزل آلا به دونوع تقسيم مي گردد:

قزل آلاي رنگين كمان: اين قزل آلا داراي نوار صورتي رنگ متمايل به بنفش و گاهي سرخابي است

قزل آلاي رنگين كمان قهوه اي: اين قزل آلا داراي نوار رنگي قهوه اي متمايل به مسي بر روي آبششها است و از نظر اندازه كمي بزرگتر از همتاي صورتي خود مي گردد

گونه ماهي آزاد درياي خزري :

 

رنگ بدن این ماهی نقره ای است و در پهلوها ، لکه های ستاره ای شکل دیده می شوند. تعداد فلس بین باله چربی و خط جانبی ۱۹ - ۱۱ عدد است. قد متوسط ۷۷ سانتیمتر و وزن ۵ کیلوگرم است این ماهی که در قسمتهای کرانه شمالی ایران زندگی میکند در اواخر پاییز و اوایل زمستان ، جهت تخم ریزی وارد رودخانه های ورودی به دریاچه خزر میشود.

مواد غذایی این ماهی را در سنین پایین لارو حشرات و بچه ماهیان و در سنین بالا انواع ماهیان تشکیل میدهند. این ماهی از ماهیان باارزش این دریاچه است. صید بی  رویه ، مسدود شدن راههای مهاجرت به سبب ساختن پلها ، در نظر نگرفتن راه مهاجرت ماهی و آلودگی آبها عواملی هستند که نسل ماهیان را به خطر انداخته اند. دو گونه از این ماهیها وجود دارد که هر کدام روش زندگی خاص خود را دارد

 

آزاد ماهي دريايي : گونه مهاجر آن از آبهای شیرین مهاجرت کرده تا در آبهای آزاد تغذیه کنند و ادامه زندگی بدهند اما برای تولید مثل به رودخانه محل تولد خود باز می گردند.

آزاد ماهي رودخانه اي : از گونه مهاجر خود کوچکتر بوده و تمام عمر خود را در رودخانه سپري ميكند ولي در فصل تخمريزي به بالادست رودها مهاجرت ميكنند

 

خصوصيات آزاد ماهيان :

دوران نوزادي : اين ماهيها در زمان نوزادي داراي نوارهايي تيره رنگ بر روي بدن خود هستند كه استتار بسيار مناسبي ايجاد ميكند .نوزاد اين ماهيها بر خلاف ساير ماهيهاي ديگر در زمان نوزادي تيره رنگ و در زمان بلوغ روشن تر گشته و نوارها كم كم ناپديد ميگردند.

خط جانبي : در ميانه بدن ماهي از دم تا به سر ماهي خطي نازك و برجسته وجود دارد كه با دقت بيشتر منافذي بر روي آن مشاهده ميگردد.وظيفه اين خط كه به خط جانبي ماهي مشهور است تعيين فاصله تا سطح آب احساس برخورد  و عبور هر شيئي كه داراي ارتعاش باشد.شنوايي در زير آب را نيز براي ماهي مقدور ميكند. اين خط به عنوان امواج سونار با ارسال و دريافت مانند مكان يابي قوي كه سرعت پردازش آن ميليونها بار سريعتر از پردازش قويترين كامپيوتر ها است حتي به عنوان غذا ياب نيز كاربرد دارد.تشخيص دماي آب و سختي و مسمويت آب نيز به عهده اين خط مرموز و مخفي است.

چشم ماهي : چشم قزل آلا به صورت محدب و داراي حسگر هاي بسيار حساس به نور بوده كه بر روي شبكيه چشم اين موجود تعبيه گشته اند. قدرت بينايي اين موجود از هر ماهي ديگري بيشتر است اما ديد بسيار خوبي چون اردك ماهي و سوف در شب ندارد ولي باكمي تابش مهتاب اين ماهي را به وحشي ترين موجود در زير آبهاي سرد تبديل خواهد كرد.حفره چشمي اين ماهي در سر  در حالتي است كه زاويه صدوهفت درجه اي را پوشش ميدهد  و اين به اين علت است كه حسگرهاي ديگري در زير فك عمل ديدن يا بهتر بگوييم احساس كردن را به عهده گرفته اند.فركانسهايي از نور را كه چشم انسان قادر به روئيت آنها نيست را دريافت ميكنند اين طول موج از نور براي هر موجود خشكي زي بجز پرندگان شكارچي خطر ناك و كور كننده است. اين ماهي تقريبا همه نوع رنگ را قادر به تشخيص است ولي هر رنگ را با قرمزي ملايم تري تركيب كرده و ميبيند.مثلا اگر يك پشه سفيد را در نظر بگيريد آن را به رنگ صورتي يا نارنجي خواهد ديد  واين بدان علت است كه در زير آب خبري از اشعه  مادون قرمز آنچنان كه در خشكي هست نيست. لذا اين تركيب رنگي باعث بهتر و صاف ديده شدن اشياء در زير آب ميگردد.اگر شما از عينك دودي پولاريزه استفاده كنيد و بعد رنگ اين عينك را كهربايي يا قهوه اي روشن انتخاب نماييد خواهيد ديد كه با رنگ قهوه اي ديدن زير آب و ماهي زير آب بسيار آسانتر خواهد شد.

بويايي : شايد همه فكر كنند كه دو سوراخ با درپوش كوچك تنها بيني اين موجود است ولي بايد گفت كه در سر اين ماهي سوراخهايي بسيار ريز وجود دارد كه به بويايي اين ماهي كمك شاياني ميكند هرچند كه مكانيسم بويايي اين ماهي بسيا رپيچيده است و مي تواند بوي هر موجودي در زير آب را با وجود جريان زياد آب احساس كند حال ميدانيد انتشار بود در محيط سرد با كندي همراه است ولي اين موجود با دارا بودن كانالهاي متعدد در هر سوراخ بيني بو را به محاصره در آورده و تماس عصبهاي بويايي را با آب بيشتر مينمايد.

پرزهاي حسي : بر روي فك و آرواره ها پرزهاي بسيار ريزي وجود دارد كه ميتوان از آنها با نام فاصله سنج ياد كرد كه كنترل ماهي را همچون موهاي صورت گربه  كنترل ميكند با اين تفاوت كه قدرت مكش را با تعيين فاصله دقيق تا طعمه بررسي و بعد با تنظيم قدرت مكش گرداب آبي رابه سوي طعمه هدايت خواهد كرد. در ثاني فاصله ماهي از كف ريگها را نيز ثابت خواهد كرد تا بر اثر جريانهاي تند سيلابي كه ديد وجود ندارد ماهي با اين سنگها برخورد نكند.

دم و باله ها : شكل ظاهري دم و باله ها  از اين ماهي يك فانتوم پر سرعت ساخته است هرچند كه ساخت بشر تقليدي از حيات وحش است ولي شكل باله دمي در هنگام حمله يا شناي آرام و سريع اين موجود تغيير مي يابد لذا جهت حمله باله تماما باز ميگردد تا ماهي را باسرعت زيادتري به جلو و براي يك لحظه براند در صورتي كه براي شناي آرام دم را تا جاي ممكن جمع ميكند.باله هاي دمي كه اقلب به عنوان محافظ از تخمها در زمان تخمگذاري است ولي وظيفه سكان هدايت اين موجود را بر عهده دارد .باله كمري نيز تعيين فاصله از سطح آب و كنترل تعادل افقي ماهي را بر عهده دارد و گاهي همراه با پوشش آبششها جهت ترساندن مهاجمان از آن استفاده ميكند. باله اي شكمي ماهي را در هنگام شنا در خط مستقيم نگاه ميدارد و باله هاي سينه اي براي حركت به سمت عقب يا شناهاي مسافت كوتاه و تغيير ارتفاع ماهي و در كل كنترل جهت حركت در ماهي را دارد و قدرت مانور را زياد ميكند.

دندانها : در ماهي قزل آلا چهار نمونه دندان وجود دارد .1-دندانهاي نيش -2-دندانهاي نگهدارنده - 3-دندانهاي زباني 4-دندانهاي آسيا

1-دندانهاي نيش در لبه خارجي آرواره ها وجود دارد كه اولين دندانهاي قابل ديدن هستند و از همه بلند تر بوده و عمل گرفتن طعمه را بر عهده دارند.

2-دندانهاي نگهدارنده : اين دندانها در سقف دهان ماهي و بر روي لبه داخلي آبششها وجود دارد كه با عث نگه داشتن طعمه و ممانعت از خروج آن از دهان ميكنند.

3-دندانهاي زباني: بر روي زمان اين ماهي دندانهايي منحني وجود دارد كه به سمت داخل است و همچون زبان انسان هدايت طعمه را به عهده دارد با اين تفاوت كه قتل نهايي طعمه بر عهده اين زبان است.

4-دندانهاي آسيا : در منطقه گلوي اين ماهي دندانهايي پهن و با زبري نرم وجود دارند كه عمل آسيا و له كردن غذا را بر عهده دارند

منافذ پوستي در سر : اين منافذ همان طور كه گفته شد داراي حسگر هايي پيشرفته هستند و شايد عملا حس ششم ماهي را قابل لمس نموده است . اين منافذ قدرت تشخيص كوچكترين فعاليتهاي الكتريكي موجودات را دارد.

رنگدانه هاي پوستي : اين رنگدانه ها كه رنگ پوست را تشكيل ميدهند همچون آفتاب پرست قدرت تغيير دارند لذا به استتار ماهي كمك ميكنند. تغيير رنگ ماهي در هنگام صيد و مرگ دلالت بر اين نكته دارد.حال ماهي براي آمدن بر روي سطح از غلظت اين رنگها ميكاهد تا قابل ديدن نشود و هنگامي كه در كنار سنگي پناه ميگيرد رنگ خود را مطابق با صخره ميكند.اين موجود كنترل كاملي بر روي رنگ خود دارد.

تفاوت نر و ماده : تفاوتهاي ظاهري زيادي در ماده و نوع نر آن وجود دارد ولي به طور كل :

باله چربي : باله چربي در نوع نر كمي بلند تر و كمچربي تر است

باله كمري :درنوع نر باله كمري بلند تر و شل تر است

اندازه : ماهي ماده از نظر طول و جثه بزرگتر از نوع نر است

باله مخرجي : در نوع نر باله مخرجي گرد است و فاقد خار ولي در نوع ماده جهت حفاظت از تخمها باله مخرجي داراي يك خار است.

سر : سر ماهي نر نسبتا كوچكتر و شكلي گرد دارد و گاهي تحدبي بر روي پيشاني دارد ولي در نوع ماده آن قسمت پيشاني صاف و سري كشيده و نوك تيز دارد